Najciekawsze różnice językowe nie zawsze prowadzą do nieporozumień. Czasem wywołują tylko krótkie zawahanie: słowo brzmi znajomo, lecz pojawia się w niespodziewanym miejscu. Jakie są najczęstsze różnice w niemieckim? To oczywiście wersje krajowe. Austriacki i niemiecki standard dostarczają wielu takich sytuacji. Dzięki nim można zobaczyć, że znajomość języka nie polega wyłącznie na zapamiętywaniu znaczeń, ale również na rozpoznawaniu regionu i kontekstu.
Kasten, Stiege i słowa, które zmieniają otoczenie
Wyobraźmy sobie osobę, która dobrze zna niemiecki używany w Niemczech i wynajmuje mieszkanie w Austrii. W opisie pojawia się Kasten. W Niemczech podstawowym określeniem szafy byłby Schrank, podczas gdy austriackie użycie Kasten jest znacznie szersze. Kleiderkasten oznacza szafę na ubrania.
Następnie pojawia się Stiege. Niemieckie Treppe jest bardziej znajome, ale w Austrii Stiege może odnosić się do schodów, a w określonych kontekstach także części budynku lub klatki schodowej.
Takie różnice w niemieckim są dla uczących się szczególnie cenne, ponieważ dotyczą rzeczy, z którymi rzeczywiście można zetknąć się podczas podróży, przeprowadzki czy pracy.
Od Fleischhauera do Metzgera – niemiecki za granicą
Różne nazwy mogą mieć również zawody. W Niemczech osobę wykonującą zawód związany z przetwórstwem i sprzedażą mięsa określa się między innymi jako Metzger lub Fleischer, przy czym wybór sam w sobie zależy od regionu. W Austrii charakterystyczne jest słowo Fleischhauer.
Już ten przykład pokazuje, że zestawienie „Austria – Niemcy” jest pewnym uproszczeniem. Po niemieckiej stronie granicy również nie istnieje jeden całkowicie jednolity sposób mówienia.
Podobnie jest z kominiarzem. Austriacki Rauchfangkehrer odpowiada zawodowi, który w Niemczech nazywa się zwykle Schornsteinfeger. Oba złożenia opisują tę samą profesję przy pomocy innych elementów słowotwórczych. Dla osoby uczącej się języka jest to niewielka zagadka, ale także bardzo dobre ćwiczenie pokazujące logikę niemieckich wyrazów złożonych.
Gdy zakupy stają się ćwiczeniem językowym
Najbardziej interesujące sytuacje powstają tam, gdzie kilka regionalizmów spotyka się w jednym zdaniu. Wyobraźmy sobie listę zakupów zapisaną w Austrii: Erdäpfel, Paradeiser, Marillen, Topfen, Obers. Osoba ucząca się słownictwa typowego dla Niemiec może znać tę samą listę jako Kartoffeln, Tomaten, Aprikosen, Quark, Sahne.
Na końcu zakupów pojawia się pytanie o torbę. W Niemczech można usłyszeć Brauchen Sie eine Tüte?, a w Austrii odpowiednik ze słowem Sackerl. Produkty są te same, sytuacja również, lecz język konsekwentnie wskazuje miejsce.
Zabawny efekt tych różnic nie wynika z tego, że któraś forma brzmi obiektywnie dziwnie. Dziwność pojawia się z perspektywy własnego przyzwyczajenia. Dla mieszkańca Wiednia Paradeiser nie jest bardziej osobliwy niż Tomate dla mieszkańca Berlina.
Nie poprawiaj tego, co jest poprawne – jak zrozumieć różnice w niemieckim
To szczególnie ważna zasada dla osób uczących się niemieckiego na wyższym poziomie. Spotkanie nieznanej formy nie oznacza automatycznie spotkania z błędem, slangiem albo dialektem.
Jänner jest standardową formą austriacką, podczas gdy Januar dominuje w Niemczech. Paradeiser jest charakterystycznym austriackim określeniem pomidora, a Tomate formą powszechną w Niemczech. Sackerl i Tüte mogą nazywać ten sam przedmiot, lecz ich naturalność zależy od miejsca.
Dobra znajomość niemieckiego polega więc nie tylko na umiejętności wybrania poprawnego słowa. Na wyższym poziomie oznacza również świadomość, że poprawnych słów może być kilka.
Materiał dodatkowy: słownictwo
| Niemcy | Austria | Po polsku |
| Schrank | Kasten | szafa |
| Kleiderschrank | Kleiderkasten | szafa na ubrania |
| Treppe | Stiege | schody |
| Metzger / Fleischer | Fleischhauer | rzeźnik |
| Schornsteinfeger | Rauchfangkehrer | kominiarz |
| Tüte | Sackerl | torba, torebka |
| Kartoffel | Erdapfel | ziemniak |
| Tomate | Paradeiser | pomidor |
| Aprikose | Marille | morela |
| Quark | Topfen | twaróg |
| Sahne | Obers | śmietana |
| Hackfleisch | Faschiertes | mięso mielone |
Rozmowa przy przeprowadzce
W Niemczech:
— Wo ist der Kleiderschrank?
— Oben. Nehmen Sie die Treppe.
W Austrii:
— Wo ist der Kleiderkasten?
— Oben. Nehmen Sie die Stiege.
Znaczenie obu dialogów jest takie samo: szafa znajduje się na górze i trzeba wejść schodami. Dla osoby uczącej się niemieckiego druga wersja może początkowo brzmieć mniej znajomo, choć dla austriackiego rozmówcy użyte w niej słownictwo nie jest niczym niezwykłym.
Mała próba na koniec
Jeżeli w sklepie widzimy Marillen, Topfen i Obers, prawdopodobnie jesteśmy w Austrii. Jeśli te same produkty opisano jako Aprikosen, Quark i Sahne, język wskazuje raczej na Niemcy.
Nie trzeba jednak traktować tych różnic jak testu z geografii. Ich największa wartość jest praktyczna: pozwalają zrozumieć więcej, szybciej odnaleźć się w lokalnym otoczeniu i dostrzec, że standardowy niemiecki jest znacznie bardziej różnorodny, niż może sugerować pierwszy podręcznik.
