Brytyjski czy amerykański? Jeden angielski, różne codzienne przyzwyczajenia

Znasz słowo holiday, a rozmówca mówi vacation. Uczysz się pisać colour, a program podkreśla je i proponuje color. W serialu ktoś pyta Did you eat yet?, choć podręcznik podpowiadał Have you eaten yet?. Takie spotkania z angielskim nie oznaczają, że trzeba zaczynać naukę od nowa. Pokazują, że jeden język ma kilka standardowych odmian, a poprawność nie zawsze sprowadza się do jednej formy.

Dwie odmiany, a nie dwa osobne języki

Brytyjski i amerykański angielski mają wspólny trzon gramatyki i słownictwa. Ich użytkownicy zwykle porozumiewają się bez większego problemu. Różnice stają się widoczne w konkretnych sytuacjach: podczas zamawiania jedzenia, pytania o drogę albo kupowania ubrania. Czasem trzeba rozpoznać nowe słowo, innym razem ponownie przyjrzeć się słowu doskonale znanemu.

Nie istnieje przy tym jeden akcent wszystkich Brytyjczyków ani jeden sposób mówienia wszystkich Amerykanów. Londyn, Glasgow i Liverpool brzmią inaczej; podobnie Nowy Jork, Teksas i Kalifornia. Etykiety UK i US w słowniku są praktycznymi wskazówkami, lecz nie opisują każdego mieszkańca danego kraju. Lokalne przyzwyczajenia i kontakt z mediami dodatkowo mieszają językowe granice.

To samo znaczenie, inna nazwa

Pierwszy typ różnicy jest stosunkowo prosty. Telefon komórkowy to zwykle brytyjski mobile phone i amerykański cell phone. Jesień można nazwać autumn albo fall, przy czym to drugie słowo jest szczególnie charakterystyczne dla USA. Brytyjskie holiday w znaczeniu urlopu odpowiada amerykańskiemu vacation. Nie znaczy to, że Amerykanie nie używają holiday: słowo występuje tam m.in. w odniesieniu do świąt i dni świątecznych.

Takich par warto uczyć się razem ze zdaniami. We’re going on holiday in October i We’re going on vacation in October opisują podobny plan. Skojarzenie całego zwrotu z sytuacją pomaga bardziej niż zapamiętanie dwóch izolowanych haseł. Rozpoznawanie obu wersji poszerza rozumienie, nawet jeśli sami konsekwentnie wybieramy jedną.

Te same litery nie gwarantują tego samego znaczenia

Drugi typ różnicy wymaga większej uwagi. Jeśli ktoś mówi first floor, nie wystarczy przetłumaczyć obu wyrazów. W typowej brytyjskiej numeracji chodzi o piętro nad parterem, a w amerykańskiej o poziom parteru. Z kolei chips może skierować uwagę na frytki albo na cienkie, chrupiące plasterki ziemniaków. Kontekst kraju pomaga ustalić, o czym rzeczywiście mowa.

Nie każdy taki przypadek kończy się nieporozumieniem. Menu, gest, zdjęcie czy sąsiednie zdanie często wyjaśniają sens. Przydatny nawyk to jednak krótkie sprawdzenie: Do you mean…? — „Czy masz na myśli…?”. To naturalne pytanie także dla osób bardzo dobrze znających język. W kolejnych tekstach przyjrzymy się właśnie sytuacjom, w których doprecyzowanie daje więcej niż dosłowne tłumaczenie.

Różnice widać również w piśmie i gramatyce

Pary colour–color, centre–center czy travelling–traveling dotyczą pisowni. W jednym tekście najlepiej zachować wybrany system, zwłaszcza gdy piszemy dla konkretnej firmy lub wydawcy. Nie należy jednak uznawać każdej końcówki -ize za dowód amerykańskiej odmiany: w brytyjskim angielskim także spotyka się poprawną pisownię tego typu.

W gramatyce częściej chodzi o preferencje niż o całkowicie różne reguły. Amerykański angielski częściej dopuszcza Past Simple z just, already i yet tam, gdzie brytyjski chętnie używa Present Perfect. Dlatego I just finished nie musi być błędem. W USA funkcjonuje również forma gotten, np. It’s gotten colder. Nie zastępuje ona jednak automatycznie każdego got: konstrukcja I’ve got a car ma inne zastosowanie.

Jaką odmianę wybrać do nauki?

Własny sposób mówienia warto oprzeć na środowisku, z którym mamy najwięcej kontaktu. Osoba pracująca z zespołem w Chicago będzie częściej używać amerykańskiego słownictwa; ktoś przeprowadzający się do Manchesteru skorzysta na znajomości form brytyjskich. Nie trzeba przy tym zmieniać każdego słowa ani sztucznie naśladować akcentu. Najważniejsze jest rozumienie różnych wersji i umiejętność dobrania jasnego zwrotu do sytuacji.

Materiał dodatkowy — słowniczek na początek

Rozmówki — ten sam plan w dwóch wersjach

Wariant brytyjski

— Are you going on holiday this autumn?

— Yes, in October. I’ll send you some photos from my mobile.

Wariant amerykański

— Are you going on vacation this fall?

— Yes, in October. I’ll send you some photos from my cell phone.

Znaczenie: „Wyjeżdżasz na urlop tej jesieni?” — „Tak, w październiku. Wyślę ci zdjęcia z telefonu”. Różnice słownictwa nie zmieniają celu rozmowy.

Przydatne doprecyzowanie: Is that the British or the American word for it? — „To brytyjskie czy amerykańskie określenie?”.