Paradeiser, Erdäpfel i Marillen. Niemiecki przy stole po austriacku

  Restauracyjne menu jest jednym z najlepszych miejsc do poznawania austriackiej odmiany niemieckiego. Nawet osoba swobodnie zamawiająca jedzenie w Berlinie może w Wiedniu natrafić na kilka nazw wymagających chwili zastanowienia. Kuchnia wyjątkowo dobrze przechowuje regionalne słownictwo, dlatego różnice między niemieckim z Austrii i Niemiec są przy stole szczególnie widoczne – i czasem zaskakująco obrazowe.

Ziemniak, który zmienił nazwę

Zacznijmy od produktu podstawowego. W Niemczech ziemniaki to Kartoffeln. W Austrii standardowym i bardzo rozpowszechnionym określeniem są Erdäpfel. Dosłownie nazwę można odczytać jako „ziemne jabłka”. Dlatego niemieckie Kartoffelsalat i austriackie Erdäpfelsalat mogą oznaczać bardzo podobną potrawę, choć ich nazwy wyglądają zupełnie inaczej.

Podobnie dzieje się z pomidorem. W Niemczech dominuje Tomate, w Austrii charakterystyczny jest Paradeiser. Stąd Paradeisersalat oznacza po prostu sałatkę z pomidorów.

Niemiecka Aprikose to z kolei austriacka Marille, dlatego słynne wypieki i desery mogą zawierać Marillen. Niemiecki Quark odpowiada austriackiemu Topfen. Z tego powodu Topfenstrudel czy Topfenknödel nie kryją nieznanego składnika – ich podstawą jest produkt zbliżony do twarogu.

Sahne, Obers i inne niespodzianki w menu

Różnice dotyczą także produktów mlecznych. Śmietana określana w Niemczech jako Sahne w Austrii występuje często jako Obers. Bita śmietana to odpowiednio Schlagsahne oraz Schlagobers.

Równie interesujące są Fisolen. Osoba, która nauczyła się określenia grüne Bohnen, może nie skojarzyć od razu austriackiej nazwy z fasolką szparagową. Z kolei bakłażan określany jako Aubergine może pojawić się w Austrii również jako Melanzani.

Austriackie Faschiertes oznacza natomiast mięso mielone; w Niemczech typowym określeniem będzie Hackfleisch. Jeśli więc w menu pojawia się danie mit Faschiertem, nie chodzi o specjalną metodę przygotowania mięsa, lecz o jego rodzaj.

Semmel zamiast Brötchen

Osobny rozdział stanowi pieczywo. W dużej części Niemiec niewielka pszenna bułka funkcjonuje jako Brötchen. W Austrii podstawowym określeniem jest Semmel.

Austriacka Semmel tworzy przy tym kolejne wyrazy. Semmelbrösel to bułka tarta, podczas gdy w Niemczech częściej spotkamy Paniermehl. Semmelknödel są natomiast knedlami przygotowywanymi z pieczywa.

Pokazuje to, dlaczego uczenie się pojedynczych odpowiedników ma swoje ograniczenia. Znacznie skuteczniejsze jest obserwowanie całych rodzin wyrazów. Jeśli znamy Semmel, łatwiej rozpoznamy Semmelbrösel. Jeśli wiemy, czym jest Topfen, nazwa Topfenstrudel przestaje być zagadką.

Kuchnia jako praktyczny słownik

Słownictwo kulinarne jest wdzięcznym materiałem do nauki, ponieważ niemal każde słowo ma konkretny kontekst. Marille można zobaczyć na etykiecie dżemu, Erdäpfel w menu, a Semmel zamówić w piekarni.

Właśnie tutaj najlepiej widać, że warianty języka nie są konkurencyjnymi zestawami „poprawnych” i „niepoprawnych” słów. Są wynikiem lokalnej historii i zwyczajów.

Podróż między Berlinem a Wiedniem może być zatem również niewielką podróżą językową. Produkty pozostają znajome, ale ich etykiety nie zawsze. I choć ziemniak nie zmienia smaku po przekroczeniu granicy, jako Erdapfel zaczyna opowiadać nieco inną historię.

Materiał dodatkowy: słownictwo

Przy stoisku z warzywami

W Niemczech:
— Wo finde ich die Kartoffeln und Tomaten?
— Die Kartoffeln sind links, die Tomaten gleich daneben.

W Austrii:
— Wo finde ich die Erdäpfel und Paradeiser?
— Die Erdäpfel sind links, die Paradeiser gleich daneben.

Konstrukcja zdania pozostaje identyczna. Wymiana dwóch rzeczowników wystarczy jednak, aby wypowiedź nabrała wyraźnie lokalnego charakteru.