Najbardziej znane różnice między niemieckim z Austrii i Niemiec dotyczą jedzenia, ale ograniczenie tematu do Erdäpfel i Marillen daje niepełny obraz. Austriackie warianty spotkamy także w kalendarzu, sklepie, mieszkaniu, szkole czy urzędzie. To właśnie tam najlepiej widać, że austriacki niemiecki nie jest zestawem kulinarnych ciekawostek, lecz pełnoprawnym wariantem języka używanym w codziennym i oficjalnym życiu.
Rok zaczyna się od Jänner
Jedną z najbardziej czytelnych różnic jest nazwa stycznia. W Niemczech mówi się Januar, natomiast w Austrii standardowym określeniem jest Jänner. Nie jest ono zarezerwowane dla dialektu ani nieformalnej rozmowy. Można je znaleźć również w komunikacji oficjalnej.
Dlatego zdanie Die neuen Regeln gelten ab 1. Jänner jest w Austrii całkowicie naturalne. Niemiecki odbiorca powiedziałby prawdopodobnie ab 1. Januar. Sens pozostaje identyczny, zmienia się lokalna norma.
Ciekawym przypadkiem jest także luty. W Austrii można spotkać formę Feber obok szeroko używanego Februar. Pokazuje to ważną cechę wariantów językowych: nie wszystkie różnice mają jednakową siłę.
Sackerl, Kasten i codzienność
Wiele charakterystycznych różnic poznaje się podczas wykonywania najprostszych czynności. Przy kasie w Niemczech można poprosić o Tüte. W Austrii naturalnym odpowiednikiem jest Sackerl.
Kolejnym przykładem jest Kasten. W austriackim niemieckim wyraz ten może odpowiadać temu, co w Niemczech częściej zostanie nazwane Schrank, czyli szafą. Kleiderkasten jest więc szafą na ubrania, podczas gdy w Niemczech typowe będzie Kleiderschrank.
Różnice pojawiają się również przy nazwach związanych z budynkami. Austriackie Stiege może oznaczać schody lub klatkę schodową, podczas gdy w Niemczech podstawowym słowem jest Treppe. W austriackim opisie mieszkania Stiege nie musi więc prowadzić na górski szlak – może po prostu wskazywać właściwą część budynku.
Szkoła i urząd mają własne słownictwo
Regionalne warianty są szczególnie interesujące tam, gdzie język staje się formalny. Austria ma własne tradycje administracyjne i edukacyjne, a wraz z nimi charakterystyczną terminologię.
Przykładem jest Matura, czyli egzamin kończący szkołę średnią i umożliwiający podjęcie studiów. W Niemczech funkcjonalnie zbliżonym pojęciem jest Abitur. Różnica jest więc większa niż w parze Tomate – Paradeiser: nazwy odnoszą się do elementów dwóch odrębnych systemów edukacyjnych.
Nie każde niemieckie pojęcie administracyjne ma prosty austriacki odpowiednik, ponieważ instytucje obu państw nie są identyczne. Czasem zmiana słownictwa wynika nie tyle z samego języka, ile z różnicy rzeczywistości, którą język opisuje.
Nie trzeba „tłumaczyć” Austrii na Niemcy
Na początku nauki pomocne są proste pary: Jänner = Januar, Sackerl = Tüte, Stiege = Treppe. Na dalszym etapie lepiej jednak budować skojarzenia bezpośrednio z sytuacją.
Jänner może stać się po prostu słowem spotykanym w austriackim kalendarzu, a Sackerl – podczas zakupów. Dzięki temu lokalne warianty przestają wyglądać jak odstępstwa od poznanej wcześniej normy.
Osoba, która je rozpoznaje, szybciej czyta ogłoszenia, rozumie komunikaty i swobodniej porusza się w codziennych sytuacjach. Nie musi przy tym naśladować każdego regionalnego zwyczaju. Najważniejsza jest świadomość, że standardowy niemiecki ma więcej niż jedną postać.
Materiał dodatkowy: słownictwo
| Niemcy | Austria | Po polsku |
| Januar | Jänner | styczeń |
| Februar | Feber / Februar | luty |
| Tüte | Sackerl | torba, torebka |
| Schrank | Kasten | szafa |
| Kleiderschrank | Kleiderkasten | szafa na ubrania |
| Treppe | Stiege | schody |
| Abitur | Matura | egzamin kończący szkołę średnią* |
| Metzger / Fleischer | Fleischhauer | rzeźnik |
| Schornsteinfeger | Rauchfangkehrer | kominiarz |
Rozmowa o terminie
W Niemczech:
— Wann beginnt der Kurs?
— Am 15. Januar.
W Austrii:
— Wann beginnt der Kurs?
— Am 15. Jänner.
To przykład różnicy, która może pojawić się zarówno podczas zwykłej rozmowy, jak i w oficjalnym ogłoszeniu. *Abitur i Matura pełnią zbliżoną funkcję, ale należą do różnych systemów edukacyjnych.
