Czy Austriacy mówią bardziej uprzejmie? Różnice w komunikacji między Austrią a Niemcami

  Różnice między niemieckim używanym w Austrii i Niemczech nie mieszczą się wyłącznie w słowniku. Dwa zdania mogą być poprawne gramatycznie i oznaczać dokładnie to samo, a mimo to brzmieć inaczej dla rozmówców z Wiednia i Berlina. W komunikacji liczą się bowiem nie tylko słowa, lecz także dystans, sposób formułowania próśb, tytuły i lokalne oczekiwania dotyczące uprzejmości.

Bezpośredniość nie zawsze oznacza nieuprzejmość

W kontaktach międzykulturowych niemiecka komunikacja bywa opisywana jako stosunkowo bezpośrednia. Taki opis wymaga ostrożności, ponieważ styl rozmowy zależy od regionu, wieku, środowiska zawodowego i sytuacji. Można jednak zauważyć, że w wielu kontekstach w Niemczech jasne sformułowanie oczekiwania jest odbierane jako rzeczowe, a niekoniecznie niegrzeczne.

Austria ma nieco inną tradycję komunikacyjną. Szczególnie w sytuacjach formalnych większą rolę mogą odgrywać formuły grzecznościowe, tytuły oraz bardziej pośrednie konstruowanie próśb.

Zdanie Schicken Sie mir bitte die Unterlagen – „Proszę przesłać mi dokumenty” – może być całkowicie neutralne. Możliwe jest też bardziej rozbudowane Könnten Sie mir bitte die Unterlagen schicken? – „Czy mogliby Państwo przesłać mi dokumenty?”. Obie konstrukcje są poprawne. Różni je przede wszystkim sposób sformułowania prośby.

Tytuł jako część rozmowy

Jedną z charakterystycznych cech austriackiej kultury językowej jest tradycyjnie większa widoczność tytułów zawodowych i akademickich. Formy takie jak Herr Doktor czy Frau Professor mogą pojawiać się w sytuacjach, w których gdzie indziej szybciej przechodzi się do nazwiska lub prostszego zwrotu.

Nie oznacza to, że każdy Austriak oczekuje rozbudowanej tytulatury. Współczesny język się zmienia, a komunikacja w młodym zespole wygląda inaczej niż rozmowa w urzędzie czy na uczelni.

Najbardziej praktyczna zasada jest prosta: obserwować rozmówców. Jeżeli konsekwentnie posługują się tytułami, warto je uwzględnić. Jeśli szybko przechodzą na imiona i du, nie ma potrzeby sztucznie utrzymywać większego dystansu.

Grüß Gott, Guten Tag i Servus

Różnice dobrze słychać już podczas powitania. Uniwersalne Guten Tag jest zrozumiałe zarówno w Niemczech, jak i Austrii, ale lokalny krajobraz powitań jest bogatszy.

W Austrii charakterystyczne jest Grüß Gott. Forma ta występuje również w południowych Niemczech, dlatego jej zasięg nie pokrywa się dokładnie z granicami państwowymi. W mniej formalnych sytuacjach często można usłyszeć Servus, używane zarówno przy spotkaniu, jak i pożegnaniu.

To dobry przykład tego, dlaczego języka nie należy dzielić wyłącznie według paszportów. Mieszkaniec Bawarii może pod względem niektórych zwyczajów językowych znajdować się bliżej mieszkańca Salzburga niż Hamburga.

Najważniejszy jest kontekst

Błędem byłoby stworzenie katalogu cech narodowych i uznanie go za instrukcję każdej rozmowy. Inaczej rozmawia się z przyjacielem, inaczej z klientem, profesorem, sprzedawcą czy współpracownikiem.

Warto więc uczyć się nie tylko pytania „jak to powiedzieć po niemiecku?”, ale także „jak powiedzieć to w tej sytuacji?”. Znajomość słownictwa pozwoli zamówić Semmel zamiast Brötchen, ale dopiero kompetencja komunikacyjna pomaga zdecydować, czy rozpocząć rozmowę od Hallo, Guten Tag, czy Grüß Gott.

Gramatyka mówi nam, jakie zdanie możemy zbudować. Kontekst podpowiada natomiast, które z poprawnych zdań najlepiej pasuje do sytuacji.

Materiał dodatkowy: słownictwo

Pierwsze spotkanie

W Niemczech:
— Guten Tag, Frau Berger. Freut mich, Sie kennenzulernen.
— Guten Tag. Ganz meinerseits.

W Austrii:
— Grüß Gott, Frau Doktor Berger. Freut mich, Sie kennenzulernen.
— Grüß Gott. Ganz meinerseits. Nie jest to reguła nakazująca Austriakom używanie tytułów w każdej sytuacji. Dialog pokazuje raczej, jak lokalna tradycja może wpłynąć na formę tego samego spotkania